aNovo-actueel: telkens opnieuw kritisch kijken naar algemene maatschappelijke onderwerpen

Samenvatting van de brief van de Staatssecretaris van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 25 april 2018 aan de Tweede Kamer

Reactie op advies Gezondheidsraad 'Gezondheidswinst door schonere lucht'


Op 23 januari 2018 heeft de Gezondheidsraad zijn advies ‘Gezondheidswinst door schonere lucht’ gepresenteerd.

Het advies onderstreept het belang van het centraal stellen van gezondheid in het luchtkwaliteitsbeleid.

Advies Gezondheidsraad
De Gezondheidsraad benadrukt in het advies dat de luchtkwaliteit in Nederland de laatste decennia aanzienlijk is verbeterd. Aan de Europese normen voor luchtkwaliteit wordt op de meeste plaatsen voldaan. Desondanks veroorzaakt blootstelling aan luchtverontreiniging nog steeds een substantiële bijdrage aan ziekte en sterfte. De Gezondheidsraad pleit in het bijzonder voor het verder terugdringen van de emissies van fijnstof en stikstofdioxide afkomstig van wegverkeer en van de uitstoot van ammoniak vanuit de veehouderij. Dit zou de totale concentratie (de ‘deken’) van luchtverontreiniging boven Nederland verminderen en daardoor gezondheidswinst opleveren voor de gehele Nederlandse bevolking. Verdere gezondheidswinst zou  te behalen zijn met de aanpak van blootstelling aan lokale bronnen van fijnstof en stikstofdioxide. Ook zijn er maatregelen nodig zijn om de door de Gezondheidsraad genoemde risicogroepen te beschermen.

Schone Lucht Akkoord
De Gezondheidsraad stelt dat er geen ‘veilig niveau’ van luchtverontreiniging is. Daarom zet de regering in voor een permanente verbetering van de luchtkwaliteit om zo te komen tot een vermindering van gezondheidsrisico’s als gevolg van luchtverontreiniging, waarbij toegewerkt wordt naar de streefwaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie. In het Regeerakkoord is neergelegd dat er een Nationaal Actieplan Luchtkwaliteit komt. Dit is niet een opgave die alleen landelijk opgelost kan worden. Ervaringen in de afgelopen jaren hebben laten zien dat samenwerking tussen alle lagen en internationaal nodig is om te komen tot verbetering van de luchtkwaliteit. Vanwege het sterk op samenwerking gerichte karakter en de goede samenwerking in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) ben ik voornemens hiermee verder te gaan onder de naam ‘Schone Lucht Akkoord’ (SLA), waarin gezondheid centraal staat. Het advies van de Gezondheidsraad is daarvoor de basis.

In dit SLA zal de focus liggen op de door de Gezondheidsraad aanbevolen stoffen als de kleinere fractie van fijnstof (PM2,5), stikstofdioxide, ozon en ammoniak. Dit zijn ook stoffen waarover Europese afspraken zijn gemaakt. Naast aandacht voor de aanpak van lokale bronnen zal de inzet meer gericht zijn op het generiek verbeteren van de luchtkwaliteit om zo gezondheidswinst in den brede te boeken.

De afgelopen tijd is met vertegenwoordigers van decentrale overheden en belangengroepen gesproken over verbetering van de luchtkwaliteit en hun eigen inzet daarvoor. Er zijn veel ideeën en soms al vergevorderde plannen om te komen tot verbetering van de luchtkwaliteit en daarmee de gezondheid van inwoners. Voorbeelden zijn het stimuleren van schonere brandstoffen en het streven naar emissiearme of zelfs emissievrije binnensteden op termijn. Het SLA zal een samenwerking zijn tussen Rijk, provincies, gemeenten, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen.

Winst pakken via andere beleidsterreinen


Het verbeteren van de luchtkwaliteit gaat voor een groot deel hand in hand met de doelstellingen die er zijn op het gebied van het reduceren van het energieverbruik en CO2 in de verschillende sectoren, zoals de transitie naar duurzame mobiliteit. Het verminderen van emissies uit verbranding leidt vaak zowel tot winst voor de luchtkwaliteit als voor het klimaat. Daarom wordt  bij het Schone Lucht Akkoord rekening gehouden met de afspraken die in het kader van het Klimaatakkoord worden gemaakt.

De Gezondheidsraad heeft op 14 februari 2018 een vervolgadvies uitgebracht over gezondheidsrisico’s rond veehouderijen. De verdere reductie van fijnstof en ammoniak staat daarin centraal. Het kabinet zal hierover een beleidsreactie geven. Acties die hieruit voortvloeien, zullen worden opgenomen in het Schone Lucht Akkoord.

Gezondheidsrisico's aan luchtverontreiniging

In de pers wordt verwezen naar een onderzoek dat het verband legt tussen blootstelling aan kleinere fijnstofdeeltjes vóór de geboorte en een dunnere hersenschors. Het artikel vermeldt dat de resultaten overeenkomen met toxicologisch onderzoek waaruit blijkt dat prenatale blootstelling aan contaminanten (ziekteveroorzakende stoffen), bestrijdingsmiddelen en hormoonverstorende stoffen kan leiden tot ontwikkelingsstoornissen later in het leven.

Het genoemde onderzoek bevestigt dat er gezondheidsrisico’s verbonden zijn aan luchtverontreiniging en dat, in lijn met het advies van de Gezondheidsraad, er gezondheidswinst te behalen is met schonere lucht. Het artikel stelt dat volgens de onderzoekers de Europese normen voor luchtverontreiniging mogelijk niet laag genoeg zijn. Dat sluit goed aan bij de inzet voor permanente verbetering van de luchtkwaliteit en om gezondheid centraal te stellen in het Schone Lucht Akkoord.

In voornoemde publicatie wordt gesteld dat er nog nooit onderzoek is gedaan naar ultrafijnstof en dat daar ook een probleem kan liggen. Om beter inzicht te krijgen in de mogelijke gezondheidseffecten voert het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een langjarig onderzoek uit naar ultrafijnstof rondom Schiphol. Het RIVM verwacht het onderzoek in 2021 af te ronden en in 2019 de eerste resultaten te publiceren.

Gezondheidsindicatoren


De Staatssecretaris heeft geïnventariseerd welke indicatoren adequaat zijn om de voortgang van de verbetering van de luchtkwaliteit in de gaten te houden. Conform de Europese rapportageverplichtingen monitort Nederland de concentraties van onder andere NO2, fijnstof en ozon. Hiermee wordt de verbetering van de luchtkwaliteit in beeld gebracht en getoetst of wordt voldaan aan de geldende Europese grens- en richtwaarden. Voor de afzonderlijke stoffen gelden daarbij verschillende beoordelingscriteria, zoals de blootstelling aan jaar-, dag-, of uurgemiddelde concentraties. In de komende maanden zal, samen met onder andere het RIVM en het Longfonds, andere mogelijke indicatoren op het gebied van luchtkwaliteit en gezondheid onder de loep genomen worden die tegelijkertijd realistisch en meetbaar zijn. Daarmee wordt tevens invulling gegeven aan een motie die de regering verzoekt om te onderzoeken of en hoe in het nieuwe luchtkwaliteitsbeleid kwantitatieve doelstellingen voor het terugdringen van de gezondheidsschade door luchtvervuiling kunnen worden geformuleerd.
 
De uitvoering en aanscherping van het NSL is in volle gang, om de laatste knelpunten versneld weg te werken. Ondertussen wordt, samen met de relevante partners, het fundament voor het Schone Lucht Akkoord gelegd. Voor een groot deel zal dit gebaseerd zijn op het advies van de Gezondheidsraad. Daarnaast wordt gebruikgemaakt van de inbreng van kennisinstellingen die werken op het gebied van luchtkwaliteit. Belangrijke aandachtspunten daarbij zijn onder meer de verwachte ontwikkeling van de concentraties van verschillende stoffen in de komende jaren tot 2040, de herkomst van luchtverontreiniging (waaronder de bijdrage uit het buitenland), de lokale variaties in concentraties van stoffen en de mogelijkheden voor het nemen van kosteneffectieve maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren.

Bij het opstellen van het Schone Lucht Akkoord maakt de Staatssecretaris gebruik van de lessen uit het NSL, van de resultaten van de onderzoeken van de Algemene Rekenkamer naar de luchtkwaliteit, en van de beleidsdoorlichting die op dit moment wordt uitgevoerd (concept is naar verwachting begin 2019 gereed). Rekening houdend met de collegevorming in de gemeenten en de planning van de verschillende trajecten die moeten bijdragen aan het opstellen van een (kosten)effectief beleid voor de komende jaren wordt verwacht het Schone Lucht Akkoord, samen met de resultaten van de beleidsdoorlichting, in het voorjaar van 2019 te kunnen aanbieden.

Volledige brief is hier te lezen.

Laatste nieuws

CSBN 2019: ontwrichting van de maatschappij ligt op de loer 12-06-2019 | Nieuwsbericht De digitale dreiging voor de nationale veiligheid is permanent. Vrijwel alle vitale processen en systemen in...
Duurzame landbouw
17 juni 2019
Omslag naar duurzame en sterke landbouw definitief ingezet Nieuwsbericht Ministerie van LNV| 17-06-2019 | 06:15 De omslag naar kringlooplandbouw krijgt een forse impuls. Om belemmeringen weg te...
Alexander Pechtold benoemd als "crisismanager" De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties schreef op 12 juni 2019 aan de Tweede Kamer: In mijn brief van 22 mei 2019 (Kamerstuk...
In de NRC van 30 mei 2019 lezen we: Commissaris van de Koning René Paas, die namens de regionale bestuurders spreekt, reikt „een bestellijst” van maatregelen aan die de versterkingsoperatie en het schadeherstel...